κυλιόμενη εικόνα με τον πελαργο

Πέμπτη, 26 Ιανουαρίου 2017

0 Παιδικό ιχνογράφημα



Πόσο σημαντική είναι μια ζωγραφιά που κάνει το παιδί μας; Πάρα πολύ!!! Ξέρετε γιατί; Η ζωγραφική 
αναγνωρίζεται ως μια σημαντικοτερους τρόπους έκφρασης των παιδιών και αποτελεί μια από τις πιο συνηθισμένες, αν όχι από τις πιο αγαπημένες, δραστηριότητες των παδιών και εχει επανειλημμένα συνδεθεί µε την αποτύπωση της προσωπικότητας και των συναισθημάτων τους.

Έχετε παρατηρήσει ποτέ πώς ζωγραφίζουν τα δίχρονα παιδιά; Συνήθως στέκονται μπροστά από σκίτσα ή έτοιμα σχέδια, παίρνουν μαρκαδόρους ή μπογιές και ξεκινούν να ξεδιπλώνουν το ταλέντο τους!   
Στην αρχή ξεκινούν να σχεδιάζουν αργά-αργά με ακανόνιστες γραμμές και κουνώντας τα χεράκια τους πάνω κάτω πάνω κάτω, μέχρι να αποκτήσουν ένα ρυθμό στην κίνηση του χεριού, που σύντομα αυτός θα παρασύρει ολόκληρο το σώμα! Τότε είναι που τα παιδιά ξεκινούν και έχουν την πρώτη τους επαφή με την τέχνη. Ζωγραφίζουν, και μάλιστα το κάνουν με όλο τους το είναι!
Συγκεντρωμένοι στην κόλλα μπροστά τους, οι μικροί καλλιτέχνες αρπάζουν το μολύβι ή τον μαρκαδόρο και με σιγουριά, σχεδιάζουν τον δικό τους κόσμο. Δεν τους προβληματίζει, ούτε τους αγχώνει αν θα είναι σωστές οι φόρμες και τα σχήματα. Εκφράζουν με τον δικό τους τρόπο αυτό που αντιλαμβάνονται, αυτό που βλέπουν, αυτό από το οποίο επηρεάζονται και αυτό έχει σημασία.
Οι περισσότεροι θα λέγαμε ότι πρόκειται απλά για μουτζούρες γιατί τα σχέδια των μικρών παιδιών μοιάζουν τυχαία δίχως νόημα. Στην πραγματικότητα όμως, οι ειδικοί τονίζουν ότι κάτι περισσότερο βρίσκεται σε εξέλιξη. Τα παιδιά χρησιμοποιούν το μυαλό και τα συναισθήματά τους όταν ασχολούνται με την ζωγραφική.

Οι ζωγραφιές δίνουν σημαντικές πληροφορίες για το πώς το σχέδιο εντάσσεται στη σωματική, συναισθηματική και γνωστική ανάπτυξη των μικρών παιδιών (αντανακλούν τον εσωτερικό τους κόσµο, απεικονίζουν στοιχεία που αφορούν στην ψυχολογική τους κατάσταση, στο διαπροσωπικό τους ύφος, στα συναισθήματά τους, στους προβληματισμούς τους και μαθαίνουμε ποιες είναι οι θέσεις του παιδιού, οι στάσεις, οι διαθέσεις, οι αντιδράσεις του, οι φόβοι, οι ενοχές του)
Γι’ αυτό το λόγο ακριβώς, το παιδικό σχέδιο αποτελεί μια κρυφή γλώσσα για το παιδί, το οποίο εκφράζεται περισσότερο με το σχέδιο, το παιχνίδι και τα όνειρα, και λιγότερο με την ομιλία.
Δεν είναι τυχαίο που οι ψυχολόγοι και οι νευρο-ψυχίατροι χρησιμοποιούν το σχέδιο κατεξοχήν ως μέσο για να ερευνήσουν τα προβλήματα που πιθανόν προκύπτουν κατά την ανάπτυξη του παιδιού. Επισης ειναι αντικείμενο μελέτης από εκπαιδευτικούς, ψυχολόγους και ψυχιάτρους, σε μια προσπάθεια να κατανοήσουν καλύτερα την παιδική ψυχή. 

Το παιδικό σχέδιο μας αφηγείται μια ιστορία με εικόνες- σύμβολα, μας αποκαλύπτει την ψυχολογική ιδιομορφία του κάθε παιδιού, την νοητική εξέλιξη αλλά και το περιβάλλον στο οποίο ζει.
Σε αντίθεση με τον ενήλικα καλλιτέχνη, ο οποίος εκφράζει μέσα από το έργο του κυρίως την κοινωνία, το παιδί εκφράζει με το σχέδιο του, τον εαυτό του. Για να το κατανοήσουμε όμως, πρέπει να σκεφτούμε έξω από το σύστημα της δικής μας ενήλικης λογικής σκέψης και να αποκωδικοποιήσουμε τα σύμβολα του κάθε σχεδίου. Είναι μάλιστα εντυπωσιακή η οικουμενικότητα αυτών των συμβόλων. Διαχρονικά οι έρευνες έχουν δείξει ότι η αποκωδικοποίηση αυτή, παρουσιάζει τα ίδια χαρακτηριστικά παγκοσμίως.

Η σχεδίαση ή αλλιώς ιχνογράφηση είναι μια εξελικτική διεργασία που ακολουθεί τη ψυχοκινητική εξέλιξη του παιδιού. Η εξέλιξη της μουτζούρας συμβαίνει με τον έλεγχο που αποκτά το παιδί στη κίνηση του και στο συντονισμό χεριού – ματιού. Αυτό σημαίνει ότι η ικανότητα του ανθρώπου να δημιουργεί μια εικόνα πάνω σε χαρτί περνά απο στάδια που το ένα διαδέχεται το άλλο.
Επισης το σχέδιο στο παιδί εξελίσσεται συγχρόνως με τη γλώσσα και τη γραφή και διανύει κάποια χαρακτηριστικά στάδια (εξηγηση παρακατω).

Τα στάδια αυτά ακολουθούν μια “τυπική” πορεία κατά το μεγάλωμα του παιδιού και το πέρασμα του στις διάφορες ηλικίες.
Μουτζούρες και γραμμές. Αυτά είναι τα πρώτα που κάνει ένα παιδί μόλις πρωτοπάρει στο χέρι του μολύβι για να “ζωγραφίσει” στο χαρτί. Αργότερα βάζει χρώμα και έπειτα αναπαριστά όλο και πιο ρεαλιστικά μια εικόνα.
Σπίτια, δέντρα και ένα φυσικό τοπίο, στο οποίο συνήθως, δεσπόζει ένας καταγάλανος ουρανός με λίγα σκορπισμένα σύννεφα ή έναν “χαμογελαστό” ήλιο, είναι τα συνηθέστερα σχέδια που αποτυπώνει ένα παιδί στο χαρτί, τελειοποιώντας τις πρώτες του ζωγραφιές. 
Η επιλογή χρώματος, η τοποθέτηση της ανθρώπινης φιγούρας στο χαρτί, ο σχεδιασμός ενός δέντρου ή σπιτιού, ακόμη και μία σκοτεινή, ανεξήγητη φιγούρα, έχουν την δική τους ερμηνεία στον εσωτερικό παιδικό κόσμο. Και οι μαρκαδόροι, οι ξυλομπογιές και τα πινέλα είναι το μέσο, που χρησιμοποιούν τα παιδιά, για να “δημιουργήσουν” εκείνο που δύσκολα μπορούν να εκφράσουν.

Χωρίς να είναι εύκολο κάθε ζωγραφιά να αποτελεί απαραίτητα, αντικείμενο ερμηνείας, πολλοί κοινωνικοί λειτουργοί, ψυχολόγοι, ακόμη και εισαγγελείς, ζητούν από μικρά παιδιά να ζωγραφίσουν κάποιο δραματικό γεγονός που βίωσαν, ιδίως αν δεν είναι σε θέση να εξηγήσουν επαρκώς, λεκτικά κάτι που τους συνέβη. Εάν υπάρχει υποψία πως ένα παιδί είναι θυμωμένο ή λυπημένο, με έντονες κάποιες φοβίες, στην ζωγραφιά του πρωταγωνιστεί αυτό που το ενοχλεί. “Ένα φοβερό τέρας, ένα ποντίκι σε μια τρύπα, ή ακόμα και μια γκρίζα άμορφη μάζα” δίνουν τις απαντήσεις στους ειδικούς και μαρτυρούν μία αναστατωμένη ψυχολογία του παιδιού την ώρα που ζωγραφίζει. Η ανάλυση του παιδικού σχεδίου είναι μια διαδικασία σχεδόν απαραίτητη για τους γονείς και τους δασκάλους. Οι συμβολισμοί αυτοί έχουν καθιερωθεί μετά από χρόνια έρευνας και φυσικά δεν είναι απόλυτοι, αφού τα παιδιά έχουν ξεχωριστές προσωπικότητες το καθένα. Νομίζω όμως ότι έγινε φανερό πόσα πολλά μπορούμε να καταλάβουμε , χωρίς βέβαια να είμαστε υπερβολικοί. Δεν χρειάζεται ούτε να αναλύουμε το κάθε σχέδιο του παιδιού , ούτε και φυσικά να στεκόμαστε από πάνω του πιεστικά και κάνοντας παρατηρήσεις να λέμε τι είναι σωστό και τι όχι. Ο χλευασμός και η επίκριση της ζωγραφιάς ισοδυναμεί με απόρριψη για το παιδί. Αντίθετα, οφείλουμε να το ενθαρρύνουμε, να το επαινούμε (κι ας ζωγράφισε το αλογάκι του χωρίς ουρά) και να του μαθαίνουμε να δουλεύει με νέα υλικά. Να έχουμε στο μυαλό μας ότι τα παιδιά επηρεάζονται από τον κοινωνικό τους περίγυρο και τα ΜΜΕ, ιδιαίτερα την τηλεόραση
Η παιδική ζωγραφιά έχει όλα τα στοιχεία του εικαστικού έργου: σχέδιο, χρώμα, σύνθεση, μορφή και περιεχόμενο. Βλέποντας ένα παιδί να ζωγραφίζει και ακούγοντας τις ερμηνείες που δίνει για τις ζωγραφιές του, είναι σαν να διαβάζουμε την ψυχή του, επειδή μπορούμε να βγάλουμε συμπεράσματα για τη ζωή του, τους προβληματισμούς και τις ανησυχίες του. Η γλώσσα των εικόνων στο παιδί φανερώνει τη νοητική και ψυχολογική του εξέλιξη, αποτυπώνει αυτό που βλέπει ή νιώθει, με τον τρόπο που εκείνο το αντιλαμβάνεται

  1. Το παιδί μεσα απο την ζωγραφικη θέλει να διηγηθεί μια ιστορία. Αυτή η ιστορία μπορεί απλά να αποτυπώνει την διάθεση της στιγμής, την ανάγκη του να εκφράσει μια πρόσφατη εμπειρία ή να επικοινωνήσει μια σκέψη του, ένα συναίσθημα
  2. Το παιδί, μέσα από την παιδική ζωγραφιά, εκφράζεται μέσω των συμβόλων. Εκφράζει την εσωτερική του ζωή και την εσωτερική του αναγκαιότητα. Συχνά, αυτό που δεν μπορεί να πει αυτό που το στεναχωρεί, το φοβίζει ή το προβληματίζει.
  3. Το παιδί, μέσα από την παιδική ζωγραφιά, ανακαλύπτει έναν τρόπο έκφρασης που το ικανοποιεί, απολαμβάνει την ώρα τις ζωγραφικής και ζωγραφίζει με λεπτομέρεια τα όσα σχεδιάζει. Για το λόγο αυτό, καλό θα ήταν, να μην επεμβαίνουμε στην παιδική ζωγραφιά. Ο δικός μας ρόλος πρέπει να είναι βοηθητικός και υποστηρικτικός, έτσι ώστε να βοηθήσουμε να παιδιά να ανακαλύψουν τις αλήθειες, τις έννοιες, την πραγματικότητα.
  4. Το παιδι μεσα απο την ζωγραφικη, επικοινωνει, καθως ειναι η δικια του γλωσσα. Είναι μια γλώσσα που επικοινωνεί σε εμάς την οργή, το θυμό, τη ζήλια, την αδιαφορία, την ανάγκη για προσοχή αλλά και τις γνωστικές εμπειρίες που έχει όσο γνωρίζουν το κόσμο γύρω τους. Σε ένα κόσμο φτιαγμένο από “μεγάλους” ένα παιδί ταυτίζεται με το ρόλο που παίρνει μέσα από τις ζωγραφιές του. Όσο εμείς τις κοιτάμε και νιώθουμε χαμένοι στη μετάφραση αυτές ανοίγουν μια πόρτα στα συναισθήματα των μικρών μας ζωγράφων.
  5. Το παιδι μεσα απο την ζωγραφικη, εισάγεται στον ρεαλιστικό κόσμο, εξερευνεί το περιβάλλον γύρω του και τον χώρο. Όταν το μουτζούρωμα και οι απλές γραμμές αρχίζουν να γίνονται πιο σύνθετες, ξεκινούν οι παιδικοί πειραματισμοί στο χαρτί και οι αναλύσεις των μεγάλων κάτω και πέρα από αυτό. Η ζωγραφιά των μικρών φίλων μέσα από τους παραπάνω συμβολισμούς, ανοίγει ένα παράθυρο στην ψυχογράφηση του δικού τους κόσμου... γίνεται ένα κανονικό “περικείμενο”.
Ιστορικη εξελιξη 


Κατά τη δεκαετία του 1920 ένας ιστορικός τέχνης (Hans Prinzhorn) ενδιαφέρθηκε για έργα τέχνης οι δημιουργοί των οποίων ήταν ψυχικά πάσχοντες. Συνέλεξε πλήθος έργων και αυτή η συλλογή έστρεψε την προσοχή του κοινού στην άποψη ότι οι εικαστικές εκφράσεις μπορούν να έχουν διαγνωστική αξία και αφετέρου να παίξουν ένα σηµαντικό ρόλο στην αποκατάσταση των ασθενών (MacGregor, 1989).
Παράλληλα µε την ανάπτυξη της ψυχολογίας του παιδιού αυξανόταν και το ενδιαφέρον για τη διαγνωστική αξία της ζωγραφιάς τους. Οι πρώτες έρευνες εστίασαν στη χρήση της ζωγραφικής για τον καθορισμό του επιπέδου της νοημοσύνης (Burt, 1921). Ο Burt κατέληξε στο συµπέρασµα ότι η ζωγραφική έχει λιγότερη σχέση µε τις νοητικές ικανότητες του παιδιού από ότι έχουν τα τεστ νοημοσύνης, ωστόσο πλεονεκτεί σε άλλα σηµεία αφού δεν πρόκειται για µια µαθηµένη δεξιότητα.
Η Goodenough (1926) δηµιούργησε το τεστ «Ζωγράφισε έναν άνθρωπο» βασιζόµενη στην υπόθεση ότι ορισµένες πτυχές του σχεδιασµού σχετίζονται µε τη νοητική ηλικία και εποµένως µπορούν να συµβάλλουν στην αξιολόγηση της νοημοσύνης. Επιπλέον, η Goodenough παρατήρησε ότι εκτός από τη νοημοσύνη το «Ζ-Ε-Α» αποκαλύπτει και κάποια στοιχεία της προσωπικότητας του παιδιού. Πιο συγκεκριμένα θεωρήθηκε ότι µια ανθρώπινη µμορφή σχεδιασμένη από ένα παιδί, παρέχει πληροφόρηση για τα ίδια, αλλά και για την εικόνα που έχουν για τους άλλους.
Η πιο πάνω άποψη αποτελεί και τη βάση ερμηνείας των προβολικών τεστ στα οποία συγκαταλέγονται και οι ζωγραφιές των παιδιών. Αντανακλούν στοιχεία της προσωπικότητας, σκέψεις, αντιλήψεις και συναισθήματα τα οποία δεν µπορούν να εκφραστούν µε τρόπο λεκτικό και ιδιαίτερα από παιδιά των οποίων το λεξιλόγιο δεν ακολουθεί την ηλικία τους.
Εκτός από τη Goodenough, και µια άλλη ειδικός η Machover (1949), δίνοντας τη δική της ανάλυση για το τεστ «Ζωγράφισε έναν Άνθρωπο» θεωρεί ότι όταν ο ενήλικας ή το παιδί σχεδιάζει ακολουθώντας την οδηγία, το αποτέλεσμα σχετίζεται:

    « ... απόλυτα µε τις δικές του προσωπικές παρορμήσεις, ανησυχίες, συγκρούσεις και αντισταθμιστικά χαρακτηριστικά. Κατά µία έννοια η σχεδιασµένη μορφή είναι το πρόσωπο, το δε χαρτί είναι το περιβάλλον» (σ.35).

 

Αντίληψη της παιδικής ζωγραφιάς ως µέσο επικοινωνίας

Η παιδική ζωγραφιά φαίνεται ότι χρησιμεύει και σε άλλα επίπεδα έκφρασης του παιδιού. Στο πλαίσιο µιας θεραπευτικής διαδικασίας το σχέδιο αποτελεί ένα µέσο για το παιδί να φέρει, να ανασύρει συναισθήματα, εμπειρίες, αλλά και να λύσει προβλήματα (Rudolph & Arheim, 1974). Το σχέδιο λοιπόν δεν είναι πια µόνο ένα µέσο αξιολόγησης τόσο της νοημοσύνης, όσο και των συναισθηματικών συγκρούσεων του παιδιού, αλλά και ένα µέσο διευκολυντικό για την ανάπτυξή του.
Η ζωγραφική του παιδιού θεωρήθηκε και ως ένα µέσο επικοινωνίας ανάμεσα στο θεραπευτή και το παιδί. Πρωτοπόρος σε αυτό υπήρξε ο Donald Winnicott (1971), ο οποίος ανέπτυξε µια τεχνική την οποία ονόμασε «το παιχνίδι του ορνιθοσκαλίσματος». Σύμφωνα µε το παιχνίδι αυτό και τα δύο μέρη δημιουργούν ορνιθοσκαλίσματα, ζωγραφίζοντας μαζί. Ο θεραπευτής ξεκινούσε µία γραµµή και το παιδί τη συνέχιζε, δημιουργώντας ένα σχέδιο. Στη συνέχεια, το παιδί σχεδίαζε µια γραµµή και ο θεραπευτής έβαζε τα δικά του στοιχεία. Ο σκοπός ήταν η εγκαθίδρυση µιας επικοινωνιακή ς σχέσης µεταξύ αυτών των δύο µερών και συνάµα η παροχή δυνατότητας στο παιδί να εκφράσει τις κρυφές σκέψεις και τα συναισθήµατά του. Στη συνέχεια το παιδί υποβοηθείται να µιλήσει, να φτιάξει µια ιστορία για τις εικόνες που δηµιούργησε µαζί το θεραπευτή.
Ο Lowenfeld (1947) επεσήµανε ότι το παιδί µέσα από τη ζωγραφιά, την κατασκευή, ενώνει διαφορετικά στοιχεία του περιβάλλοντος για να φτιάξει ένα σύνολο µε νόηµα. Η επιλογή που κάνει, ο τρόπος που τα συνενώνει, δείχνει ότι το παιδί δίνει µια εικόνα του εαυτού του.


Εργαλείο αξιολόγησης της γνωστικής ανάπτυξης

Τις δεκαετίες 1960, 70 & 80 τέθηκε το θέµα της σχέσης και σύνδεσης των σχεδίων των παιδιών µε την ανάπτυξη των γνωστικών τους δεξιοτήτων (Winner, 1982). Μάλιστα µια έρευνα βασισµένη στη µελέτη 200.000 παιδικών σχεδίων κατέδειξε τις κοινές µορφές, τα σχήµατα και τις διατάξεις που παρουσιάζονται στα δηµιουργήµατα των παιδιών (Kellogg, 1969) ανάλογα µε τη γνωστική τους ανάπτυξη.
Γιατί τα παιδιά ζωγραφίζουν;
Τα παιδιά ζωγραφίζουν µέσω της µνήµης, της φαντασίας και της πραγµατικότητας. Τα σχέδια από µνήµης βασίζονται σε ό,τι θυµούνται τα παιδιά. Πολλά παιδιά δυσκολεύονται να ζωγραφίσουν κάτι, κάνοντας χρήση µόνο της φαντασίας τους. Μπορεί να χρειάζονται ένα σχέδιο που απαιτεί συµπλήρωση ή ολοκλήρωση. Το αν και κατά πόσο ένα παιδί χρησιµοποιεί τη φαντασία του στη ζωγραφική επηρεάζεται και από αναπτυξιακούς παράγοντες. Για παράδειγµα, τα µικρά παιδιά ασχολούνται λιγότερο µε την ακριβή απόδοση και περισσότερο µε το τι φαντάζονται. Φυσικά τα παιδιά οποιασδήποτε ηλικίας (συνήθως όχι της προσχολικής ηλικίας) ζωγραφίζουν και τα αντικείµενα που βρίσκονται γύρω τους.

Tρόποi µε τους οποίους τα παιδιά χρησιµοποιούν το υλικό που έχουν στη διάθεσή τους, κατά την Κramer (1971):

  1. Προκαταρκτικές ενέργειες: µουντζούρες, ορνιθοσκαλίσµατα, και εξερεύνηση µε την αφή. Αυτή η δράση αποτελεί µια θετική και εγω-συντονική εµπειρία.
  2. Χαώδης έκφραση: άδειασµα των χρωµάτων, πιτσιλίσµατα, καταστροφική συµπεριφορά που οδηγεί σε απώλεια ελέγχου
  3. Η ζωγραφική στην υπηρεσία της άµυνας: στερεοτυπική επανάληψη, αντιγραφή, ξεπατίκωµα.
  4. Εικονογραφήματα.
  5. Μορφοποιημένη έκφραση ή εικαστικό έργο: παραγωγή συμβόλων που εξυπηρετούν την αυτό-έκφραση και την επικοινωνία.
Τα στάδια της καλλιτεχνικής ανάπτυξης

Μέχρι την ηλικία των δύο ετών, στις παιδικές ζωγραφιές κυριαρχεί η μουτζούρα. Οι πρώτες μουτζούρες είναι απλώς, η καταγραφή της κινητικής δραστηριότητας που σημειώνουν τα παιδιά, και όχι μία προσπάθεια από μέρους τους, να αναπαραστήσουν τον κόσμο. Σταδιακά, τα σχήματα αρχίζουν να εμφανίζονται με μορφή κυκλικών κινήσεων, καθώς αυτό είναι το πρώτο φυσικό στάδιο στη ζωγραφιά ενός παιδιού. Με τον καιρό, τα σχέδια γίνονται πιο καθαρά και μπορούν πιο εύκολα να ερμηνευτούν, καθώς το παιδί αρχίζει να γίνεται εικαστικά, πιο ικανο

  • Στάδιο µουντζουρώµατος (2-4). Η ζωγραφιά σε αυτό το στάδιο χαρακτηρίζεται από έλλειψη οργάνωσης, ευθείες και κυκλικές γραµµές. Στην ηλικία των 4 ετών το παιδί αρχίζει να τα κατονοµάζει.
  1. Απο 1,5 μέχρι 2,5 χρονών Τα παιδιά σε αυτή την ηλικία ξεκινούν να μουτζουρώνουν. Αυτές οι μουτζούρες δεν είναι ασυνάρτητες αλλά γίνονται με όλο και πιο συντονισμένη ρυθμική κίνηση. Σε αυτό το διάστημα τα παιδιά θέλουν να καλύψουν όποια επιφάνεια βρουν και επενεργούν όλες οι αισθήσεις τους σε αυτή την εικαστική δραστηριότητα. 
  2. Απο 2,5 χρονών Σε αυτή την ηλικία το παιδί ανακαλύπτει στα αφηρημένα σχέδια που κάνει τυχαία σχήματα που μοιάζουν με αυτά που το περιβάλλουν. Μπορεί να είναι αντικείμενα, ζώα, άνθρωποι και οτιδήποτε άλλο που αποτελεί καθημερινό ερέθισμα για το παιδί. Έτσι πολλές φορές θα έχετε προσέξει το παιδί σας να ζωγραφίζει και να λέει όλο έκπληξη: “Ααα ένα δέντρο” ή “Κοίτα μια βάρκα”.
  • Προσχηµατικό στάδιο -Από το μουτζούρωμα στο σχέδιο (4-7 ετών)
    Το παιδί αρχίζει σταδιακά να ελέγχει τι ζωγραφίζει, είναι πιο παραστατικό και υιοθετεί υποτυπώδεις ανθρώπινες µορφές. (εχει τη δική του φιγούρα για τον άνθρωπο). Αρχίζει να σχηματίζει παραστατικά σύµβολα-τετράγωνα και κύκλους, το χρώμα όμως δεν είναι ρεαλιστικό. Δεν αποδίδει το βάθος στην εικόνα, αρχίζει όμως,να ζωγραφίζει τον άνθρωπο σε προφίλ. Τα σχήματα στις ζωγραφιές αρχίζουν να εμπλουτίζονται με λεπτομέρειες, αποκτώντας ρεαλιστικές αναλογίες, που μαρτυρούν πολλά για την ιδιοσυγκρασία του παιδιού, στο οποίο ανήκει η ζωγραφιά.
  • Σχηµατικό στάδιο (7-9). Σε αυτό το στάδιο παρατηρείται η ανάπτυξη των παραστατικών συµβόλων, η σύνθεση, το χρώµα για συγκεκριµένα αντικείµενα και συγκεκριµένες φόρµες για τους ανθρώπους.
  1. Απο 5 μέχρι 8 χρονών Εδώ το παιδί καθορίζει το χώρο που θα λάβει μέρος η αναπαράσταση του. Τραβάει μια ίσια γραμμή στο κάτω μέρος για το έδαφος και μια ίσια γραμμή στο πάνω μέρος για τον ουρανό, τα υπόλοιπα αναπαράγονται στο ενδιάμεσο κομμάτι του χαρτιού.
  • Στάδιο αναδυόµενου ρεαλισµού (9-11). Σε αυτό το στάδιο είναι καλύτερη η αποτύπωση της προοπτικής και των χρωµάτων στη φύση, ενώ αυξάνεται η ακαµψία στην εικαστική έκφραση.
  1. Στα 9 τους χρόνια  Το παιδί καταργεί αυτή την απόσταση μεταξύ γης και ουρανού. Σε αυτό το στάδιο τα παιδιά νιώθουν ανικανοποίητα με τα σχέδια τους γιατί αυτό που επιδιώκουν να φτιάξουν δεν μπορούν να το καταφέρουν
  • Στάδιο του ψευτο-ρεαλισµού (11-13). Παρατηρείται ενίσχυση της επίγνωσης των ανθρώπινων µορφών και του περιβάλλοντος. Τελειοποίηση της καρικατούρας.
  • Περίοδος των αποφάσεων (εφηβεία). Παρατηρείται σύνθετη έκφραση και πολλά παιδιά µπορεί να µην φτάσουν ποτέ σε αυτό το στάδιο.
  1. Απο 15 μέχρι 18 χρονών Τα παιδιά σε αυτό το στάδιο της εφηβείας “πειθαρχούν” στο γεωμετρικό σχέδιο.
Η ερμηνεία του σχεδίου.


Η ερμηνεία του παιδικού ιχνογραφήματος είναι μια διαδικασία που γίνεται απο ανθρώπους που είναι εκπαιδευμένοι να “διαβάζουν” τα νοήματα που αποτυπώνει ένα παιδί όσο ζωγραφίζει. Αυτά μπορεί να αφορούν στη ψυχολογική διάθεση στην οποία βρίσκεται, σε ένα έντονο ή καινούργιο συναίσθημα που νιώθει, σε έναν φόβο που το ταλαιπωρεί ή σε μια ξαφνική αλλαγή της καθημερινότητας του.

Τα κυριότερα στοιχεία στα οποία δίνουμε προσοχή 
  • Στον τρόπο που γράφει και καλύπτει το χαρτί.
  • Στην επιλογή των χρωμάτων (ποια κυριαρχούν στο σχέδιο ή ακόμα και την απουσία χρώματος) και της φόρμας.
  • Στον τρόπο που επιλέγει να προβάλει τον εαυτό του.
  • Ποια είναι τα ενδιαφέροντα, οι ανησυχίες και οι αφηγηματικές του προτιμήσεις.
  • Στις γραμμές: αν είναι ισχνές, δυνατές, κάθετες ή οριζόντιες, 
  • Στη θέση που έχει το ιχνογράφημα στην επιφάνεια του χαρτιού: αν είναι τοποθετημένο πάνω, κάτω αριστερά ή δεξιά, 
  • Στο περιεχόμενο: σε κάθε θέμα περιλαμβάνονται σύμβολα που κάποιος ειδικός μπορεί να αποκωδικοποιήσει ώστε να καταλάβει την συγκινησιακή κατάσταση του παιδιού-ζωγράφου.
Χρωμα

Τα χρώματα “ζωντανεύουν” τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας των παιδιών. Μέσα από τα χρώματα το παιδί εκφράζεται.
Η προτίμηση των χρωμάτων στην παιδική ζωγραφιά έχει σχέση με την ηλικία, το χαρακτήρα και την ψυχολογική κατάσταση του παιδιού. 
Αυτό που προσέχουμε είναι η πολυχρωμία, και η επιλογή του μαύρου ή του κόκκινου χρώματος.  
Η μονοχρωμία και ιδιαίτερα αυτή του μαύρου (φόβος, ανασφάλεια, θυμός, έντονη θλίψη ή απελπισία.) ή του κόκκινου (υπερκινητικότητα, θυμος, εκνευρισμος και επιθετικότητα) δεν αποτελεί ένδειξη συναισθηματικής ισορροπίας.
Γενικά, οι ανοιχτοί τόνοι χρωμάτων δείχνουν εξωστρέφεια, ενώ οι σκοτεινοί την εσωστρέφεια του χαρακτήρα, ενώ η υπερβολή στην χρήση κάποιων χρωμάτων δηλώνει έκρηξη συναισθημάτων

Η ερμηνεία που δίνεται στην επιλογή των χρωμάτων από το παιδί, είναι οι εξής:
  • Πολυχρωμία: αίσθηση χαράς και γιορτής.
  • Έντονα χρώματα: τα παιδιά την ώρα της ζωγραφικής τους δημιουργίας βρίσκονται σε κατάσταση έντασης.
  • Επικράτηση του κόκκινου χρώματος: δηλώνει θάρρος, ζωντάνια, ενέργεια φιλοδοξία, δυναμισμό, ζωηρές συγκινήσεις και ενστικτώδεις παρορμήσεις. Η συνεχής χρήση του από τα παιδιά, ίσως υποδηλώνει και κάποια νευρωτική συμπεριφορά, 
  • Επικράτηση του πορτοκαλί χρώματος: δηλώνει ζεστή συμπεριφορά, ηρεμία και συναισθηματισμό.
  • Επικράτηση του κίτρινου χρώματος: δηλώνει δυναμισμό, φιλοδοξία, έντονη δράση, διαίσθηση, αλλά και διάθεση για εξωστρέφεια, καθώς και έλλειψη ανταγωνισμού
  • Επικράτηση του καφέ χρώματος: η χρησιμοποίησή του δείχνει ενοχή. Εάν ένα παιδί προτιμάει το καφέ χρώμα, είναι “άτομο που πατάει στη γη”
  • Επικράτηση του μπλε χρώματος: τα παιδιά που το χρησιμοποιούν δείχνουν ανεπτυγμένη λογική και ρυθμιζόμενη συναισθηματική συμπεριφορά. Δηλωνει την ηρεμία, την γαλήνη
  • Επικράτηση του πράσινου χρώματος: δηλώνει επιμονή, πείσμα, επιθυμία για διάκριση, στροφή στον εαυτό του. την ησυχία, την ισορροπία και την ελπίδα.
  • Επικράτηση του ροζ χρώματος: είναι χρώμα που χρησιμοποιείται κυρίως, από τα κορίτσια και δηλώνει τη γυναικεία φύση και την αίσθηση ηρεμίας.
  • Επικράτηση του μαύρου χρώματος: το προτιμούν κυρίως τα εσωστρεφή παιδιά. Συμβολίζει το φόβο, την ανησυχία και την επιθυμία περιθωριοποίησης. Υποδηλώνει έναν πλούσιο εσωτερικό κόσμο, δείχνει πως το παιδί φοβάται, αγχώνεται συχνά, και είναι ιδιαίτερα, επιφυλακτικό. 
  • Επικράτηση του γκρίζου χρώματος: χρησιμοποιείται κυρίως από παιδιά εσωστρεφή, δύσκολα και με πνεύμα αντιλογίας.
  • Επικράτηση του άσπρου χρώματος: τα δειλά παιδιά φτιάχνουν μικρά σχέδια, αφήνοντας το υπόλοιπο χαρτί κενό.
  • Επικρατηση του μωβ:  θλίψη, ανησυχία και ζήλια.
Περίπου πέντε χρώματα σε μία παιδική ζωγραφιά υποδηλώνουν ένα ισορροπημένο επίπεδο συναισθηματικής ανάπτυξης. Όσο μεγαλύτερη γκάμα χρωμάτων χρησιμοποιεί ένα παιδί, τόσο πιο μεγάλη είναι η πιθανότητα να βιώνει μια πλούσια γκάμα συναισθημάτων. Εάν σε ηλικία τριών ή τεσσάρων χρονών, ζωγραφίζει με μόνο ένα ή δύο χρώματα, θα μπορούσε να σημαίνει ότι βιώνει μία δύσκολη περίοδο μέσα στο σπίτι. Η επιλογή μολυβιών χωρίς χρώμα, θα μπορούσε να σημαίνει έλλειψη φωτεινότητας ή θετικής ενέργειας.
Γενικά στοιχεία αξιολόγησης των σχεδίων στα παιδιά

Πολύ έντονο και επαναλαµβανόµενο σβήσιµο

  1. Ανασφάλεια.
  2. Πιθανόν άγχος.
  3. Πιθανόν αποτέλεσμα χρόνιας ασθένειας.
Θέση ζωγραφιάς

Στο κέντρο

  1. Φυσιολογικό και ασφαλές άτοµο.
  2. Ανασφάλεια και ακαµψία όταν βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο, ιδιαίτερα στις διαπροσωπικές σχέσεις.
  3. Τάση για εmκέντρωση στον εαυτό.
  4. Τάση για συναισθηµατική συµπεριφορά
Στη δεξιά πλευρά της σελίδας
  1. Σχετικά σταθερή και ελεγχόµενη συµπεριφορά.
  2. Πιθανές τάσεις διανοητικοποίησης που πιθανόν αναστέλλουν τη συναισθηµατική έκφραση.
Στην αριστερή πλευρά
  1. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να αφορούν στα παιδιά.
Ψηλά στη σελίδα
  1. Πιθανόν υψηλά επίπεδα τάσης επίτευξης.
Χαµηλά στη σελίδα
  1. Συναισθήµατα ανασφάλειας και ανεπάρκειας.
  2. Πιθανή νεύρωση.
Στην πάνω αριστερή γωνία
  1. Νοητική καθυστέρηση.
  2. Συχνά στα παιδιά χρησιµοποιείται κατά τις πρώτες τάξεις του Δηµοτικού.
Πάνω δεξιά γωνία
  1. Δεν υπάρχουν στοιχεία για παιδιά.
Στην άκρη του χαρτιού κάτω ή πάνω (κέντρο)
  1. Πιθανή νοητική υστέρηση.
Πίεση στο χαρτί
  1. Φυσιολογική στα παιδιά και µάλιστα τα αγόρια συνήθως τείνουν να πιέζουν πολύ περισσότερο από τα κορίτσια.
  2. Ασυνήθιστα ελάχιστη πίεση, αχνές γραµµές
  3. Χαµηλό επίπεδο ενέργειας.
  4. Παλινδρόµηση.
  5. Πιθανό ιστορικό στέρησης ή απόρριψης.
Μέγεθος σχεδίου

Ασυνήθιστα µεγάλα σχέδια
Φυσιολογικό και αναµενόµενο από τα παιδιά, εκτός εάν είναι πάνω από εννέα ίντσες σε χαρτί µε µάξιµουµ µέγεθος τις 11. Σε αυτήν την περίπτωση πιθανόν υπάρχει ένα συναισθηµατικό πρόβληµα.

Ασυνήθιστα µικρά σχέδια

  1. Άγχος.
  2. Τάσεις απόσυρσης, νροπαλότητας.
  3. Φυσιολογικό για τα πολύ µικρά παιδιά, αν και µπορεί να συνδέονται µε δυσκολίες στην ανάγνωση. Εάν η ανθρώπινη φιγούρα είναι µικρότερη σε ύψος από 2 ίντσες, τότε ίσως υπάρχει ένα συναισθηµατικό πρόβληµα.
Υπερβολική σκίασn Προβλήµατα συναισθηµατικής προσαρµογής, αν και θεωρείται φυσιολογικό στα πολύ µικρά παιδιά.
Λεπτοµέρειες Οι περίεργες λεπτοµέρειες στα παιδιά υποδηλώνουν αποδιοργάνωση της προσωπικότητας.
Μικρή διαταραχή της συμμετρίας Συναντάται στα παιδιά που βρίσκονται σε συνθήκες πίεσης και θεωρείται φυσιολογικό, ενώ συναντάται και στα παιδιά µε φτωχή προσαρµογή και φτωχή σχολική επίδοση
Aξιoσηµείωτn διαταραχή της συµµετpία Φανερή επιθετικότητα µε πιθανή νευρολογική διαταραχή.
Διαφάνειες (Φτωχή σύνδεση µε την πραγµατικότητα) Φυσιολογικές για µικρά παιδιά, αν και σε µεγαλύτερα παιδιά υποδηλώνουν ανωριµότητα και προβλήµατα προσαρµογής. Έχουν εµφανιστεί και σε παιδιά µε οργανικά συµπτώµατα.


Το σχέδιο του ανθρώπου πρόσωπο / κεφάλι




Το κατεξοχήν σύμβολο στις παιδικές ζωγραφιές. Αναπαριστά ασυνείδητα τον εαυτό του παιδιού, την αντίληψη για το σώμα του και τις ασυνείδητες επιθυμίες του. Ένα παιδί που αναπτύσσεται αρμονικά και έχει προσαρμοστεί στο περιβάλλον του σχεδιάζει κατά κανόνα, μια φιγούρα με όλα τα μέλη του σώματος, κατάλληλα τοποθετημένη στο χώρο
Τα χαρακτηριστικά του ανθρώπου λειτουργούν ως βασική πηγή αισθητικής ικανοποίησης ή αντίθετα αισθητικής δυσαρέσκειας, ενώ αποτελεί και το µέσο για τη διαπροσωπική επικοινωνία.
Υπερβολικά μικρές φιγούρες ή απουσία βασικών μελών του σώματος αποτελούν σημάδια ανασφάλειας και χαμηλής αυτοπεποίθησης. Το κεφάλι θεωρείται ως το µέρος της διανοητικής δράσης και της φαντασίας και συνδέεται µε τον έλεγχο των ορµών και των συναισθηµάτων, µε τις ανάγκες της αλληλεπίδρασης µε άλλους, την επικοινωνία. Το μεγάλο κεφάλι μπορεί να εκφράζει την ανάγκη των παιδιών για προβολή, ενώ το πολύ μικρό ίσως αποτελεί ένδειξη κακών εμπειριών στην διαδικασία του απογαλακτισμού. Με όρους αναλυτικούς το κεφάλι συµβολίζει το εγώ. Φυσιολογικοί ενήλικες δίνουν συνήθως µικρότερη έµφαση στο κεφάλι από ό,τι σε άλλα µέρη του σώµατος.
Τα στοιχεία του προσώπου συγκεντρώνουν τα όργανα επικοινωνίας : μάτια – πνευματική περιέργεια (μικρά : φόβος για επικοινωνία) στόμα – μέσο πραγματικής και συναισθηματικής τροφής (απουσία στόματος : συναισθηματικές ελλείψεις) λαιμός – σύνδεση λογικής και ενστίκτου (μη φυσιολογική η απουσία του σε παιδιά άνω των 10 ετών).
Τα χέρια εκφράζουν την επικοινωνία, ενώ τα πόδια τη σταθερότητα και την ασφάλεια που νιώθει το παιδί. Μακριά χέρια εκφράζουν την ανάγκη επικοινωνίας, ενώ κοντά πόδια φόβο και άμυνα σε σχέση με το περιβάλλον.
Ο χώρος που καταλαμβάνει μία ανθρώπινη φιγούρα στο χαρτί έχει ιδιαίτερη σημασία ως προς την αποκωδικοποίηση των συναισθημάτων. (εξηγειται παρακατω)


Τα στοιχεία που αξιολογούνται είναι τα εξής:

Ασυνήθιστα µεγάλα κεφάλια

  1. Επιθετικές τάσεις.
  2. Φτωχή συναισθηµατική και κοινωνική προσαρμογή σε παιδιά µε σχολικές δυσκολίες.
  3. Πιθανόν άγχος.
Τα ασυνήθιστα µεγάλα κεφάλια είναι αναµενόµενο φαινόμενο στα σχέδια σε παιδιά µικρότερα των 7 ετών.

Ασυνήθιστα µικρά κεφάλια

  1. Είναι µια πιθανή ένδειξη προβλήµατων προσαρµογής στο περιβάλλον.
Άλλα στοιχεία σε σχέση µε το πρόσωπο είναι τα εξής:
  1. Ο αποκλεισµός χαρακτηριστικών του προσώπου ενώ το υπόλοιπο σώµα είναι ζωγραφισµένο επαρκώςαποτελεί ένδειξη φτωχής προσαρµογής µε πιθανούς καταναγκασµούς και άγχος.
  2. Η έλλειψη µατιών δείχνει φτωχή προσαρµογή µε πιθανούς καταναγκασµούς και άγχος, ενώ έχει βρεθεί σε περιπτώσεις κατάθλιψης.
  3. Η σχεδίαση κλειστών µατιών αποτελεί ένδειξη συναισθηµατικής διαταραχής για παιδιά ηλικίας µεγαλύτερης των 5 ετών.
  4. Η έµφαση στη µύτη είναι φυσιολογική και αναµενόµενη για τα παιδιά της προσχολικής και σχολικής ηλικίας.
  5. Η έµφαση στο πρόσωπο γενικότερα είναι αναµενόµενη από τα παιδιά και ιδιαίτερα από εκείνα της µικρής ηλικίας. Αποτελεί µια ένδειξη της φυσιολογικής εξάρτησης των παιδιών από τους ενήλικες και ένα στοιχείο που µαρτυρά τη συναισθηµατική τους ανωριµότητα ως αποτέλεσµα της νεαρής τους ηλικίας.
  6. Η έλλειψη στόµατος αποτελεί ένδειξη πιθανών καταναγκασµών και άγχους ή αλλιώς φανερώνει µια ντροπαλότητα και τάσεις για κοινωνική απόσυρση.
  7. Τα δόντια είναι πιθανόν να εµφανιστούν σε παιδιά µε επιθετική συµπεριφορά.
  8. Η έλλειψη λαιµού είναι αναµενόµενη στα παιδιά της µικρής ηλικίας και αποτελεί µια ένδειξη της φτωχή ς προσαρµογής όταν εµφανίζεται σε παιδιά µεγαλύτερης ηλικίας.
  9. Η έντονη σκίαση στο λαιµό σε σχέδια παιδιών ηλικίας µεγαλύτερης των 5 ετών αποτελεί µια ένδειξη συναισθηµατικής διαταραχής.
  10. Ο κορµός στο σχέδιο συνδέεται µε τις βασικές ορµές. Η έλλειψη σηµαντικών λεπτοµερειών (ώµοι, στήθος, µέση κ.λ.π.) αποτελεί µια ένδειξη φτωχής προσαρµογής του παιδιού στο περιβάλλον που βρίσκεται τη δεδοµένη χρονική περίοδο.
Τα στοιχεία που αξιολογούνται είναι τα εξής:
  1. Η έλλειψη ολόκληρου του κορµού στα παιδιά της σχολικής ηλικίας αποτελεί µια ένδειξη φτωχής προσαρµογής και φτωχής σχολικής επίδοσης.
  2. Η σχεδίαση των γεννητικών οργάνων µε τρόπο εµφανή αποτελεί ένδειξη µιας φανερής επιθετικότητας του παιδιού, ενώ έχει σχεδιαστεί και από παιδιά µε σοβαρή ψυχική διαταραχή.
  3. Τα µακριά, δυνατά µπράτσα αποτελούν µια ένδειξη ανταγωνιστικών φιλοδοξιών, ανάγκης για επίτευξη ή ανάγκη για σωµατική δύναµη. Επίσης, αποτελούν µια ένδειξη ενεργητικής επαφής µε το περιβάλλον που πιθανόν να έχει και στοιχεία επιθετικότητας.
  4. Αντίθετα, η έλλειψη µπράτσων αποτελεί µια ένδειξη ύπαρξης παθητικών τάσεων σε παιδιά µε φτωχή προσαρµογή.
  5. Οµοίως, τα πολύ κοντά µπράτσα δηλώνουν φτωχή προσαρµογή του παιδιού στο περιβάλλον του.
  6. Ως προς τα δάχτυλα τα παιδιά σχολικής ηλικίας συνήθως ζωγραφίζουν τα δάχτυλα και µάλιστα τον ακριβή αριθµό αυτών. Τα παιδιά µε οργανική διαταραχή έχει βρεθεί να ζωγραφίζουν λιγότερα από 5 δάχτυλα και αυτό αποτελεί µια ένδειξη συναισθηµατικής ανεπάρκειας που σχετίζεται µε το οργανικό πρόβληµα που αντιµετωπίζουν.
  7. Τα πόδια συνήθως λείπουν σε σχέδια παιδιών τα οποία είναι ντροπαλά, επιθετικά ή παρουσιάζουν κάποια συναισθηµατική διαταραχή. Τα ενωµένα πόδια ή αυτά που δεν είναι χωρισµένα µε κενό ανάµεσα τους αποτελεί µια ένδειξη πιθανής συναισθηµατικής διαταραχής.
  8. Η έµφαση που δίνεται στα κουµπιά αποτελεί µια φυσιολογική αντίδραση στα παιδιά µικρής ηλικίας, ενώ στα µεγαλύτερα φανερώνει εξάρτηση από τη µητέρα.
  9. Στο σχέδιο του ανθρώπου από παιδιά δεν αναµένονται στοιχεία διάκρισης του φύλου. Ωστόσο, τα περισσότερα παιδιά ζωγραφίζουν µεγαλύτερο το γυναικείο σχέδιο.
Ερµηνεία του σχεδίου της ανθρώπινης φιγούρας, βάσει των Κρότι και Μάνι 2003   
  1. Μικρό σχέδιο (διάσταση) στο χαρτί δηλώνει χαµηλή αυτοεκτίµηση. Το παιδί φοβάται τη σύγκριση µε τους άλλους και το περιβάλλον του γενικότερα.
  2. Μεγάλη διάσταση (αν καλύπτει περισσότερο από το µισό της σελίδας) δηλώνει σιγουριά και εµπιστοσύνη στον εαυτό, εξωστρέφεια, πληθωρικότητα και
    αδιακρισία
  3. Κανονική διάσταση (από 8 έως 18 εκατοστά). Η αύξηση των διαστάσεων στα κορίτσια παραµένει σταθερή, ενώ στα αγόρια παρουσιάζει δύο κρίσιµες περιόδους, αυτές της ηλικίας 5-6 και της εφηβείας που έχουν άµεση σχέση µε την αναζήτηση ταυτότητας.
  4. Μεγάλο κεφάλι είναι ένδειξη τάσεων αυτοπροβολής.
  5. Μικρό κεφάλι είναι ένδειξη επώδυνων εµπειριών κατά την περίοδο της πρώτης διατροφής και απογαλακτισµού, όπως τροφικές ιδιαιτερότητες, επιβεβληµένες δίαιτες, γαστρεντερικές διαταραχές
  6. Μακρύς λαιµός είναι ένδειξη ανάγκης εξερεύνησης των όσων περιβάλλουν το παιδί για να µπορέσει στη συνέχεια µε τη φαντασία του να δηµιουργήσει έναν κόσµο γεµάτο από ικανοποιήσεις των ορµών του.
  7. Μακριά µπράτσα είναι ένδειξη ανάγκης για επικοινωνία, αλλά και συναισθηµατικής πληθωρικότητας και διαλλακτικού χαρακτήρα, στο βαθµό που απουσιάζουν στοιχεία ενδεικτικά µιας επιθετικής τάσης (κλειστές γροθιές, δόντια, στόµα κόκκινο και έντονα σχεδιασµένο).
  8. Κοντά µπράτσα είναι ένδειξη ανασφάλειας και ντροπαλότητας ως προς την επαφή του µε τους άλλους
  9. Μεγάλα χέρια είναι ένδειξη ανάγκης για έντονη και συχνή (κοινωνική) ανταλλαγή. Πιθανόν, όµως, αποτελεί και µια ένδειξη επιθετικότητας (άσκηση σωµατικής βίας).
  10. Μακριά πόδια (σκέλη) είναι ένδειξη ανάγκης σταθερότητας και ασφάλειας. Αν είναι πολύ µακριά µπορεί να σηµαίνουν την επιθυµία του παιδιού να µεγαλώσει γρήγορα για να φτάσει κάποιον ενήλικα που θαυµάζει.
  11. Κοντά πόδια είναι ένδειξη ευρωστίας, σιγουριάς και φυσικής αντοχής.
  12. Μεγάλα µάτια είναι ένδειξη επιθυµίας για κυριαρχία, περιέργεια ακόµα και για τα συναισθήµατα των άλλων. Το παιδί πιθανόν λαµβάνει αρνητικά µηνύµατα από τους γύρω του.
  13. Καµπύλες γραµµές παρατηρούνται στα παιδιά µε ικανότητες προσαρµογής, εξωστρεφή διάθεση, αλλά και εξάρτηση από την αποδοχή του περιβάλλοντός τους.
  14. Αιχµηρές γραµµές και γωνίες, καθώς το παιδί υπογραµµίζει το περίγραµµα είναι ένδειξη ότι η θέληση και η επιµονή υπερισχύουν του αυτοσχεδιασµού και του αυθορµητισµού που mθανόν να οφείλεται σε διαπαιδαγώγηση που δίνει σηµασία στην τάξη. Πιθανόν, όµως να αποτελεί και ένδειξη µιας επιθετικής ιδιοσυγκρασίας. Η τάση αυτή µπορεί να έρθει στην επιφάνεια και από γεγονότα ή καταστάσεις που υπονοµεύουν το status quo του παιδιού.
  15. Ελάχιστη πίεση αποτελεί ένδειξη µιας ευαισθησίας ανταπόκρισης στα ερεθίσµατα του περιβάλλοντος τα οποία µε ευκολία ενσωµατώνονται στην πορεία ανάπτυξης του παιδιού, στοιχείο σηµαντικό για την εξέλιξή του, αλλά και ανασταλτικό ως προς την ικανότητά του να αντιµετωπίζει τις µαταιώσεις.
  16. Μέτρια πίεση αποτελεί µια ένδειξη εξισορρόπησης των δυνάµεων του παιδιού που προορίζονται για την επίτευξη των στόχων του.
  17. Συνεχής και στρωτή διαχείριση (όλο το σχέδιο έχει την ίδια πίεση και την ίδια σκίαση) είναι ένδειξη ότι το παιδί είναι διαθέσιµο και σίγουρο για τα συναισθήµατά του. Ικανότητα προσαρµογής και χαρακτήρας ανοικτός, κοινωνικός και ήρεµος.
  18. Εναλλαγή στη διαχείριση είναι ένδειξη εύκολης κόπωσης και τάσης του παιδιού για αφηρηµάδα.
Ερμηνεία της εξέλιξης του σχέδιου της ανθρώπινης φιγούρας κατά αντιστοιχία µε την αναπτυξιακή πορεία και ηλικία του παιδιού, κατά τους Κρότι και Μάνι (2003)

4 ετών

  1. Κορίτσι: κεφάλι, µάτια, κορµός, βραχίονες και σκέλη.
  2. Αγόρι: κεφάλι, µάτια, σωστά προσανατολισµένο σχέδιο.
5 ετών
  1. Κορίτσι: στόµα, µύτη, βραχίονες ενωµένοι µε το σώµα, πόδια και χρωµατισµένα ρούχα.
  2. Αγόρι: µύτη, µακρύς κορµός, βραχίονες, βραχίονες ενωµένους µε το σώµα, σκέλη ενωµένα µε το σώµα, πόδια, χρωµατιστά ρούχα.
6 ετών
  1. Κορίτσι: µαλλιά, µακρύς κορµός, βραχίονες σχεδιασµένοι µε δύο γραµµές, σκέλη σχεδιασµένα µε δύο γραµµές, παντελόνι ή φούστα, παπούτσια.
  2. Αγόρι: ρεαλιστικά χρώµατα στο πρόσωπο, στόµα, περιγράµµατα µε µολύβι, βραχίονες µε δύο γραµµές, σκέλη σχεδιασµένα µε δύο γραµµές, παντελόνι.
7 ετών
  1. Κορίτσι: ρεαλιστικά χρώµατα στο πρόσωπο, περίγραµµα µε µολύβι, δάχτυλα.
  2. Αγόρι: δάχτυλα, παπούτσια.
8 ετών
  1. Κορίτσι: εξελιγµένα µάτια, σχεδιασµένος κορµός, λαιµός, βραχίονες µε αναλογίες, σκέλη µε αναλογίες, σωστή θέση των βραχιόνων, ευλύγιστα σκέλη, µανίκια και µπούστο στο ίδιο χρώµα.
  2. Αγόρι: βραχίονες µε αναλογίες, σκέλη µε αναλογίες.
9 ετών
  1. Κορίτσι: εξελιγµένο στόµα, σχεδιασµένος λαιµός, αναγνωρίσιµο φύλο, ζώνη.
  2. Αγόρι: εξελιγµένο στόµα, εξελιγµένη µύτη, σχεδιασµένος κορµός, αναγνωρίσιµο φύλο, σωστή θέση των βραχιόνων.
10 ετών
  1. Κορίτσι: όµοιο πλάτος µατιών, ώµοι, κεφάλι µε αναλογίες, παλάµη του χεριού, πέντε δάχτυλα, αναγνωρίσιµη ηλικία.
  2. Αγόρι: εξελιγµένα µάτια, παλάµη του χεριού, ευλύγιστα σκέλη, φυσική στάση των ποδιών, µανίκια και µπούστο στο ίδιο χρώµα, αναγνωρίσιµη ηλικία.
11 ετών
  1. Κορίτσι: εξελιγµένη µύτη, κόµµωση, φυσική στάση των ποδιών.
  2. Αγόρι: µαλλιά, λαιµός, ώµοι, ζώνη.
12 ετών
  1. Κορίτσι: όµοιο ύψος µατιών, τρεις λεπτοµέρειες στα µάτια, κόρη του µατιού, φρύδια, κόκκινο στόµα.
  2. Αγόρι: όµοιο πλάτος µατιών, κόρη του µατιού, κόµµωση, κεφάλι µε αναλογίες, εξατοµικευµένη φιγούρα.
Η ερμηνεία, της παιδικής ζωγραφιάς, είναι διάσπαρτη από συμβολισμούς, οι κυριότεροι από αυτούς είναι οι εξής:
  1. Το δεξί μισό του χαρτιού: εκφράζει τη λογική και αντιπροσωπεύει τον πατρικό πόλο ή αντικείμενα τοποθετημένα στο δεξί μέρος του χαρτιού δείχνουν εξωστρέφεια και δυναμισμό.
  2. Το αριστερό μισό του χαρτιού: αντιπροσωπεύει τον μητρικό πόλο και συμβολίζει την στροφή προς το παρελθόν.
  3. Το μουτζούρωμα: με το μουτζούρωμα το παιδί μπορεί να θέλει να κρύψει κάτι που αυθόρμητα ήρθε στο φως. Κατά τους ψυχολόγους, το μουτζούρωμα αποτελεί σύμπτωμα μεγάλης ψυχοκινητικότητας και απουσίας αναστολών.
  4. Η καρδιά: συμβολίζει τα πρώτα αισθηματικά σκιρτήματα των παιδιών
  5. Ο σχεδιασμός ενός σπιτιού είναι ένα επίσης αποκαλυπτικό σχέδιο, κατά την διάρκεια της ζωγραφικής. Συμβολίζει τις σχέσεις του παιδιού με την οικογένειά του. Αν η γραμμή του σπιτιού είναι πατημένη και παχιά, υποδηλώνει ένα παιδί επιθετικό, απαιτητικό.  Εάν το σπίτι που σχεδιάζεται, είναι μεγάλο, τότε το παιδί χαρακτηρίζεται από εξωστρέφεια. Φανερώνει εγκάρδια υποδοχή, φιλοξενία και αγάπη, ενώ το μικρό σημαίνει ότι το παιδί που το ζωγράφισε, είναι ντροπαλό και μόνο η οικογένεια αποτελεί ασφάλεια για εκείνο. Σχετικά με τα χαρακτηριστικά του σπιτιού, το σπίτι με παράθυρα και κάγκελα ή πόμολο αποτελεί ένδειξη πως το παιδί είναι κλεισμένο στον εαυτό του και στο στενό, προστατευτικό του περιβάλλον. Η πλάγια σκεπή και όχι η τριγωνική, δείχνουν πως το παιδί αισθάνεται ότι “πνίγεται” από το υπερβολικά απαιτητικό οικογενειακό του περιβάλλον, ενώ η σκεπή με καμινάδα και καπνό σημαίνει ότι υπάρχει εποικοινωνία με την οικογένεια του και θαλπωρη, ενώ η καμινάδα χωρίς καπνό φανερώνουν έλλειψη συναισθηματικής σχέσης με τους γονείς του και  συναισθήματα καταπίεσης και ανασφάλειας. Αν όμως κρύβει τον ήλιο είναι συναίσθημα δυσαρέσκειας απέναντι στον πατέρα. Ένα σπίτι χωρίς παράθυρα δείχνει ότι το παιδί είναι ιδιαίτερα, προστατευμένο και ευαίσθητο και δεν νιώθει άνετα σ' αυτό. ενώ αν σχεδιάσει δύο πόρτες μέσα στο σπίτι, σημαίνει ότι υπάρχει κάποια σύγκρουση ανάμεσα στους γονείς, που μπορεί να εκφράζει τον φόβο του παιδιού για διαζύγιο. Η παρουσία δρόμου συμβολίζει την δυνατότητα του παιδιού να βγει από τον οικογενειακό πυρήνα και να ενταχθεί στην κοινωνία και τον τρόπο που βλέπει τη ζωή του. Ένα καλοζωγραφισμένο σπίτι είναι η έκφραση ενός πλήρους ισορροπημένου παιδιού.                                              
  6. Τα δέντρα γύρω από αυτό συμβολιζουν τις ανάγκες του παιδιού (πολλά δέντρα: ανάγκη για προστασία και ανασφάλεια)                                                             Εάν ένα δέντρο ζωγραφίζεται με πολλές ρίζες εκφράζει την έντονη προσήλωση του παιδιού στη μητέρα και γενικότερα, στο στενό οικογενειακό περιβάλλον. Ένα δέντρο χωρίς ρίζες όμως, συμβολίζει την μητρική φιγούρα που προστατεύει, αλλά απουσιάζει συχνά. Επίσης, εάν το δέντρο καλύπτει όλο το χαρτί, σημαίνει ότι το παιδί κινείται χωρίς αναστολές. Εάν είναι ζωγραφισμένο στο πάνω μέρος, το παιδί έχει ιδιαίτερη έφεση στις φιλολογικές σπουδές, ενώ αν καλύπτει το μεσαίο μέρος της κόλλας, σημαίνει ότι βρίσκεται στο επίκεντρο της προσοχής της οικογένειας.            Τα μέρη ενός δέντρου όμως, μαρτυρούν πολλά από τον τρόπο που έχουν σχεδιαστεί. Ο κορμός συμβολίζει τον εαυτό του παιδιού. Ένας λεπτός κορμός δηλώνει περιορισμένη αντοχή στις δυσκολίες και την ανάγκη του για βοήθεια και προστασία από την οικογένεια. Ένας χοντρός κορμός είναι ένδειξη σωματικής δύναμης και εμπιστοσύνης του παιδιού στις ικανότητές του. 
  7.   Το τζάκι: είναι σύμβολο συντροφικότητας, θαλπωρής και αγάπης. Αν ο καπνός της καμινάδας κατευθύνεται δεξιά, το παιδί κοιτάζει αισιόδοξα το μέλλον, αν κατευθύνεται αριστερά, δηλώνει εσωστρέφεια. Και τέλος, αν ο καπνός κρύβει τον ήλιο, είναι ένδειξη κατάθλιψης. 
  8. Ο ήλιος: συμβολίζει συχνά τον πατέρα του παιδιού και από το μέγεθος που επιλέγει το παιδί να του δώσει, εκφράζει τη σημασία που αποδίδει στο ρόλο του πατέρα.
Το τεστ της οικογένειας

Έχει ιδιαίτερη σημασία όταν ένα παιδί ζωγραφίζει την οικογένεια του. Σε αυτό το σχέδιο μπορούμε να δούμε τις σχέσεις του παιδιού με τα μέλη της οικογένειας αλλά και με τον εαυτό του, καθως και τη συναισθηµατική του στάση απέναντι στα µέλη της οικογένειάς του
Με το μηχανισμό της προβολής σε μια παιδική ζωγραφιά μπορούμε να αναγνωρίσουμε αντιλήψεις και συναισθήματα που τα παιδιά αδυνατούν να εκφράσουν λεκτικά. 
Το σχέδιο της οικογένειας αντανακλά αφενός τη δυναµική των σχέσεων, όπως τις αντιλαµβάνεται το παιδί. 
Ακόµα και αν δεν του ζητηθεί, το παιδί σχεδιάζει την οικογένειά του.

Ζητάµε από το παιδί να ζωγραφίσει µια οικογένεια «όποια θέλει το ίδιο». Αφού ολοκληρώσει το σχέδιο του - χωρίς παρεµβάσεις από τη δική µας πλευρά - προχωρούµε σε ερωτήσεις που αφορούν στο σχέδιο, όπως:

  1. 1. Μπορείς να µου πεις ποιοι είναι αυτοί που φαίνονται στο σχέδιο σου;
  2. Ποιο πρόσωπο είναι πιο συµπαθητικό;
  3. Ποιό είναι λιγότερο συµπαθητικό;
  4. Πώς αισθάνεται ο καθένας;
  5. Ποιο είναι πιο ευτυχισµένο;
  6. Ποιο είναι πιο λυπηµένο;
  7. Γιατί;
Τι προσέχουµε στο σχέδιο της οικογένειας
  1. Πόσο χρόνο αφιερώνει στη σχεδίαση κάθε προσώπου.
  2. Θέσεις εγγύτητας ή απόστασης των προσώπων µεταξύ τους.
  3. Ποιο ζωγράφισε πρώτο και ποιο τελευταίο.
  4. Διορθώσεις και σβησίµατα.
  5. Παράλειψη κάποιου προσώπου.
  6. Προσθήκη άλλων προσώπων ή ζώων.
  7. Θέση των µπράτσων και των άκρων.
  8. Αναλογίες ανάµεσα σε φιγούρες.
  9. Αναλογίες στις φιγούρες.
  10. Ρούχα.
  11. Διανοµή ρόλων.
  12. Τρόπος σχεδίασης (βαθµός πίεσης).
Ερµηνεία του σχεδίου της οικογένειας


Η ζωγραφιά με το θέμα αυτό αποτελεί πραγματικά έναν καθρέφτη για την σχέση του παιδιού με τους γονείς του, αλλά και των γονέων μεταξύ τους.
Είναι όλα τα μέλη της οικογένειας στη ζωγραφιά; Ποιο λείπει; Είναι κάποιο απομακρυσμένο από τα υπόλοιπα; Οι γονείς σε τι διάταξη βρίσκονται;
  1. Με ποια σειρά ζωγραφίζει τα άτομα της οικογένειας του.
  2. Αν ζωγραφίζει τον εαυτό του μέσα στην οικογένεια ή αν απουσιάζει από αυτή. Η παράλειψη του ίδιου του εαυτού φανερώνει εκτός από τη χαµηλή αυτοεκτίµηση του παιδιού, και την αποµόνωσή του από την οικογένεια.  
  3.  Που τοποθετεί τον εαυτό του. Ένα παιδί που τοποθετεί τον εαυτό του πιο κοντά σε ένα συγκεκριμένο άτομο μπορεί να εκφράζει την επιθυμία του για αυτό ή να αποζητά περισσότερο προσοχή από αυτό. Επίσης αν βάζει τον εαυτό του ανάμεσα στους γονείς τότε ίσως να σημαίνει ότι το παιδί αντιλαμβάνεται την αγάπη και των δυο γονιών εξίσου. Αντίθετα, η τοποθέτηση του εαυτού του στην τελευταία θέση µπορεί να σηµαίνει µια υποτίµηση του εαυτού ή µε αυτόν τον τρόπο να αισθάνεται ότι αυτή είναι η θέση που κατέχει µέσα στην οικογένεια-να νιώθει απομονωμένο από την οικογένεια.-
  4. Το πρόσωπο που εµφανίζεται πρώτο στο σχέδιο είναι και αυτό για το οποίο το παιδί αισθάνεται µεγάλο θαυµασµό, ταυτίζεται µαζί του και προσπαθεί να το µιµηθεί. Όταν στην πρώτη θέση τοποθετεί τον εαυτό του, σηµαντικό είναι να δει κανείς την ηλικία του παιδιού. Για παράδειγµα, όταν το παιδί είναι στην ηλικία 4-6, η οποία είναι µια φάση έντονου εγωκεντρισµού, είναι αναµενόµενο να συµβεί. Σε άλλη περίπτωση, εκδηλώνει µια επιθυµία του παιδιού να το αγαπούν η οποία παραµένει ανικανοποίητη ή δεν έχει επαρκώς ικανοποιηθεί.
  5. Ποιο άτομο δείχνει να κυριαρχεί στο σχέδιο. Το άτομο που φαίνεται να είναι μεγαλύτερο από τα άλλα μέλη μπορεί να σημαίνει ότι σε αυτό επενδύει συναισθηματικά περισσότερο ή ταυτίζεται πιο πολύ.
  6. Πολλές φορές αν το παιδί θέλει να υποβιβάσει ένα μέλος της, το κάνει πολύ μικρό ή το παραλείπει.
    Η παράλειψη ή η απεικόνιση ενός προσώπου µε διαστάσεις µικρότερες από τις κανονικές δηλώνει
    • την µη αποδοχή του από το παιδί
    • ότι θέλει να το μειώσει,
    καθώς τρέφει αρνητικά συναισθήματα απέναντι του και κυρίως φθόνο, φόβο και ζήλια.
    Για παράδειγμα αν ο ερχομός ενός μικρού αδερφού του έχει προξενήσει άγχος και ζήλια, υπάρχει πιθανότητα στο σχέδιο του, το αδελφάκι να ζωγραφιστεί πιο μικρό, πιο μακριά από τα άλλα μέλη ή μουτζουρωμένο στο πρόσωπο
    Ενώ η προσθήκη κάποιου άλλου ανθρώπου µε τους οποίους το παιδί δεν έρχεται σε καθημερινή επαφή, υποδηλώνει την ανάγκη για επικοινωνία µε στόχο να καλύψει ένα συναισθητικό κενό που δημιουργούν οι υπάρχουσες οικογενειακές σχέσεις.
  7. Ένας γονέας υπερβολικά ψηλός δηλώνει την κυριαρχία, αλλά και την καταπίεση, ενώ οι γονείς απομακρυσμένοι μεταξύ τους, πιθανόν να αντικατοπτρίζει και την πραγματικότητα στο σπίτι. Τα ίδια ρούχα και τα πιασμένα χέρια είναι σημάδια της αγάπης και της φροντίδας που βιώνει το παιδί, ως αποτέλεσμα ισορροπημένης φροντίδας και των δύο γονέων.
  8. Η αυξηµένη απόσταση κάποιου προσώπου σε σχέση µε την εγγύτητα που παρουσιάζουν τα άλλα έχει σχέση µε τη θέση αυτού του προσώπου στην οικογένεια, όπως τουλάχιστον την αντιλαµβάνεται το παιδί που σχεδιάζει. 
  9. Όταν το χέρι κάποιου αγκαλιάζει το παιδί κοντά στο λαιµό εκφράζει την αίσθηση του παιδιού ότι το συγκρατούν και αισθάνεται περιορισµένο. 
  10. Τα κουµπιά στα ρούχα κάποιου µπορεί να συνδεθούν µε τη συναισθηµατική σπουδαιότητα που έχει αυτό το πρόσωπο για το παιδί. 
  11. Το σβήσιµο ενός προσώπου φανερώνει µια συναισθηµατική σύγκρουση του παιδιού σε σχέση µε αυτό το πρόσωπο: από τη µια αισθάνεται δυσφορία και αντιπαλότητα και από την άλλη φόβο να εκφράσει αυτά τα συναισθήµατά του. 
  12. Όταν κάποιο πρόσωπο έχει υπερβολικά µεγάλες διαστάσεις σε σχέση µε τα άλλα βιώνεται από το παιδί ως η κυρίαρχη φιγούρα στην οικογένεια ή και στην καρδιά του παιδιού. 
  13. Η παράλειψη είτε χεριών, είτε µπράτσων είναι ένας τρόπος για να τιµωρήσει το παιδί κάποιον που θεωρεί απειλητικό. Αποτελεί ίσως και ένα σηµάδι σεξουαλικότητας που δεν βιώνεται ελεύθερα. 
  14. Η προσθήκη καπέλου σε κάποιο από τα πρόσωπα υποδηλώνει την καταπίεση που αισθάνεται ότι του ασκεί αυτό το πρόσωπο και τη δυσφορία που αισθάνεται το παιδί σε σχέση µε αυτό. 
  15. Η προσθήκη ζώων που δεν υπάρχουν στο σπίτι ίσως σηµαίνει την τάση του παιδιού να αποκρύψει την επιθετικότητα που αισθάνεται σε σχέση µε κάποια πρόσωπα του περιβάλλοντός του. 
  16. Η απεικόνιση του εαυτού µε διαφορετικό φύλο µπορεί να είναι µια ένδειξη ότι ο σεξουαλικό ς του ρόλος δεν γίνεται αποδεκτός και το ίδιο δεν αισθάνεται καλά µε τη σεξουαλική του ταυτότητα. 
  17. Η σχεδίαση µιας οικογένειας ζώων αντί ανθρώπων φανερώνει ότι το παιδί δεν αισθάνεται µέλος αυτής της οικογένειας ή ότι βιώνει έναν έντονο ψυχικό πόνο σε σχέση µε την οικογένειά του και δεν θέλει να τον αναβιώσει ¬προτιµά ένα καµουφλαρισµένο σχέδιο. 
  18. Η άρνηση του παιδιού να ζωγραφίσει την οικογένεια γενικά αποτελεί ένδειξη της δυσφορίας του σε σχέση µε αυτήν, την πιθανή απουσία συναισθηµατικής επικοινωνίας που την χαρακτηρίζει. και ενδειξη συναισθηματικής αστάθειας
  19. Η απεικόνιση της οικογένειας µέσα σε µια κορνίζα δείχνει ότι το παιδί βιώνει πολύ αυστηρή τη διαπαιδαγώγηση που δέχεται και πολύ έντονο τον έλεγχο πάνω στον ψυχικό του κόσµο (συναισθήµατα, παρορµήσεις, σκέψεις).
Υπάρχουν πολλά περισσότερα στοιχεία που αποκωδικοποιούνται σε μια παιδική ζωγραφιά. Είναι σημαντικό να γίνει μόνο από ειδικούς που έχουν τη κατάρτιση να ερμηνεύσουν τα σύμβολα αυτά. Οι ζωγραφιές μπορεί να αποτελούν πηγές άντλησης πληροφοριών για τη ψυχοσύνθεση του παιδιού αλλά είναι ανεύθυνο να βγουν συμπεράσματα μόνο από αυτές.
Οι γονείς το μόνο που οφείλουν να κάνουν για τα παιδιά τους είναι να τα βοηθούν να εκφράζονται με κάθε ευκαιρία. Είναι εξέχουσας σημασίας να χαρίζουν στο παιδί όσο το δυνατόν περισσότερες εμπειρίες εικαστικών δραστηριοτήτων. Να ενθαρρύνουν το παιδί τους να ζωγραφίζει και να το φέρνουν σε επαφή με όλο και περισσότερα υλικά. Δεν χρειάζεται να ανησυχούν για το περιεχόμενο της ζωγραφιάς του και καλό είναι να αποφεύγουν παρατηρήσεις και παρεμβάσεις για τη “τελειοποίηση” της τεχνικής! Η διακριτική συντροφιά των γονιών στους πειραματισμούς των παιδιών είναι το μόνο απαραίτητο συστατικό για την ενεργοποίηση των στενών συναισθηματικών τους δεσμών.
*τα προσωπικά στοιχεία των περιστατικών που εμφανίζονται παραπάνω έχουν αλλάξει για λόγους τήρησης του επαγγελματικού απορρήτου.

Για να καταλάβουμε τι έχει ζωγραφίσει μπορούμε να ρωτήσουμε:
  1. Τι όμορφο αυτό που έφτιαξες για πες μου τι είναι; ή Τι τίτλο θα έδινες στην ζωγραφιά σου;
  2. Ανάλογα με το τι έχει ζωγραφίσει μπορούμε να ρωτήσουμε: "Πως αισθάνονται οι άνθρωποι, τα ζώα, τα δέντρα που έχεις ζωγραφίσει;
  3. Μπορούμε να κάνουμε ερωτήσεις για το πως νιώθουν το ένα για το άλλο: "Πως αισθάνεται το σκυλάκι για το κοριτσάκι κτλ.
  4. Μπορούμε για να κάνουμε το παιδί να εκφραστεί και να μιλήσει να το ρωτήσουμε τι θα ήθελαν να πουν το ένα στο άλλο: "Τι θα έλεγε το αγοράκι στον μπαμπά του;
  5. Τέλος μπορούμε να προσεγγίσουμε το παιδί ρωτώντας το αν μπορούμε να ρωτήσουμε το κοριτσάκι ή αγοράκι ή το ζώο που έχει φτιάξει κάτι: "Μπορώ να ρωτήσω το κοριτσάκι τι είναι αυτό που έχει στα χέρια της, που θέλει να πάει κτλ;"
Η συζήτηση γύρω απο την ζωγραφιά είναι σημαντική και κάποιες φορές μπορεί να σταθεί αφορμή για να επεκταθεί σε μια άλλη συζήτηση για κάτι που το απασχολεί. Να τονίσουμε ότι για να έχει το παιδί την διάθεση να μας μιλήσει θα πρέπει απαραίτητα να υπάρχει η πίστη απο το ίδιο ότι η ζωγραφιά του έχει την απόλυτη αποδοχή μας. Έτσι δεν θα ντρέπεται ούτε θα φοβάται να απαντήσει.


Συμβουλές


ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ πρέπει να ενθαρρύνουν κάθε προσπάθεια για σχεδίαση, όποια ηλικία και αν έχει το παιδί, για να ενισχύσουν τη σωματική, κοινωνική, συναισθηματική και γνωστική ανάπτυξη των παιδιών! Μπορούν να παρέχουν τα κατάλληλα για την ηλικία του παιδιού υλικά και να ενθαρρύνουν τις προσπάθειες του μιλώντας για τα όμορφα χρώματα, τις γραμμές και τα σχήματα που κάνει το παιδί.Επίσης, είναι καλό να ενθαρρύνουν το παιδί να περιγράφει τις ζωγραφιές του και να συζητούν μαζί του έννοιες όπως χοντρή ή λεπτή γραμμή, πλατιά, στενή, ευθεία, ίσια, στραβή, σχήμα, περίγραμμα, φως, σκοτάδι κ.α. Οι γονείς πρέπει να δίνουν την ελευθερία στο παιδί να επιλέγει τα θέματα και τα χρώματα στις ζωγραφιές του και να ενθαρρύνουν την ελεύθερη έκφραση. Αντί να ζωγραφίζουν για το παιδί, μπορούν να του δίνουν χρήσιμες συμβουλές και προτάσεις, δείχνοντας ότι έχουν εμπιστοσύνη στην ικανότητά του να λύσει τα προβλήματα σχεδίασης.Η ζωγραφική εκτός ότι παίζει ένα σημαντικό ρόλο στη συνολική ανάπτυξη των παιδιών, τα επιτρέπει να εκφράσουν τα συναισθήματά τους και να χτίσουν την αυτοπεποίθησή τους! Την επόμενη φορά που θα δείτε ένα παιδί να μουτζουρώνει επάνω σε ένα χαρτί, σταματήστε κα ιθαυμάστε το έργο του! Δεν είναι απλές μουτζούρες μαμά, είναι κάτι παραπάνω!
Επίσης, οι παιδικές ζωγραφιές είναι πολύ όμορφες για το χώρο μας. Τον γεμίζουν με θετική ενέργεια και μας υπενθυμίζουν πόσο σημαντικά είναι για μας τα παιδιά μας ή τα αγαπημένα μας πρόσωπα. Είναι το μόνο χειροπιαστό δώρο που μπορούν να προσφέρουν αυθόρμητα, αλλά με τόση αγάπη. Ας τα ενθαρρύνουμε λοιπόν.

Share/Bookmark

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Follow by Email

Ειμαι μελος

Ειμαι μελος